W stulecie wiekopomnego wydarzenia – powstania Śródziemia – przybliżamy Wam historię pierwszego mitu stworzonego przez Tolkiena – poematu o Earendelu. Wpis jest tłumaczeniem wpisu autorstwa użytkownika Beren Fox w serwisie Facebook. 

earendil

Dokładnie 100 lat temu – 24 września 1914 roku, J.R.R. Tolkien napisał swój pierwszy poemat: The Voyage of Éarendel the Evening Star (O Podróży Earendela Gwiazdy Wieczornej). We wrześniu 1914 spędził pewien czas na farmie w Phoenix ze swoją ciotką Jane Neave. Był świeżo po lekturze zbioru poematów ze średniowiecznej Księgi Exeter. Kolekcja zatytułowana Chrystus, poza Beoulfem, jest głównym przykładem Anglo-Saksońskiej literatury. W jednym z poematów Cynewulfa Tolkien natrafił na wers:

„Eala Earendel engla beorhtast
ofer middangeard monnum sended“

(Chwała ci Earendelu, najjaśniejszy z aniołów, ponad śródziemie dla ludzi wysłany.)

Tolkien napisał później: „Poczułem osobliwy dreszcz, jakby coś we mnie drgnęło, na wpół obudzone ze snu. Za tymi słowami, gdybym tylko potrafił to uchwycić, kryło się coś bardzo odległego, dziwnego i pięknego, co leżało daleko poza granicami języka staroangielskiego„. Można pomyśleć, że to właśnie „Śródziemie” w przytoczonym cytacie najbardziej poruszył Tolkiena. Co jednak ciekawsze – wcale tak nie było. To słowo „Earendel” zafascynowało go tak bardzo. Anglo-Saksońskie éarendel jest zdefiniowane jako „jasne światło, promień”, lecz Tolkien uważał, że to słowo miało w tym zdaniu szczególne znaczenie. Uważał, że Earendel pierwotnie było nazwą:

Kiedy po raz pierwszy uczyłem się staroangielskiego zawodowo (od 1913) – było to moje chłopięce hobby uprawiane w czasie, kiedy miałem uczyć się greki i łaciny – uderzyła mnie wielka uroda tego słowa (czy też nazwy), całkowicie zgodnego ze zwykłym stylem języka staroangielskiego, lecz dziwnie eufonicznego w tym przyjemnym, lecz nie „rozkosznym” języku. Także jegoforma wskazuje, że z pochodzenia jest to nazwa własna, a nie rzeczownik pospolity.
Potwierdzają to wyraźnie pokrewne formy w innych językach germańskich; mimo zamętu i niższego poziomu późniejszych przekazów wydaje się niemal pewne, że słowoo wiązało się z mitem astronomicznym i stanowiło nazwę gwiazdy czy też gwiazdozbioru. Według mnie przykłady używania go w staroang. wydają się wyraźnie wskazywać, że była to gwiazda zapowiadająca świt (w każdym razie w tradycji angielskiej), to znaczy ta, którą teraz nazywamy „Wenus”: gwiazda poranna jasno świecąca o świcie, przed wschodem słońca. W każdym razie tak rozumiałem to słowo. Przed 1914 r. napisałem „wiersz” o Earendelu, który wypłynął swoim statkiem niczym jasną iskrą z przystani słońca. Włączyłem go do mojej mitologii – w której stał się główną postacią jako żeglarz, a w końcu prorocza gwiazda i znak nadziei dla ludzi.
(J.R.R. Tolkien, Listy, List 297)

Zainspirowany pierwszym wrażeniem wersu z Chrystusa, Tolkien starał się pociągnąć dalej swoje domysły i przelał je do poematu o Podróży Éarendela Wieczornej Gwiazdy. Później, w tym samym roku, jesienią lub zimą 1914, przyjaciel Tolkiena – G.B. Smith przeczytał poemat i zapytał go o czym jest. Tolkien odpowiedział: Nie wiem. Postaram się dowiedzieć. Wiemy, że spędził resztę życia na realizacji tego zadania. Z tych odkryć wyrósł Silmarillion – jego Śródziemie. Właściwie Tolkien nie tylko zaadaptował Earendela do swojej mitologii. W rzeczywistości Earendel był tylko małą iskierką, na której zrodziła się mitologia. Łatwo dostrzec, co Tolkien myślał, gdy twierdził, że słowa i nazwy są kluczem do jego historii, gdy postrzegał siebie nie jako twórcę historii, ale ich odkrywcę. Earendil później stał się kluczową postacią w micie i rzucał cień (a właściwie światło) nawet na Władcę Pierścieni.

Dzisiejszego dnia, ale sto lat później ten iskra została wzniecona. W formie poematu przedstawionego poniżej w swojej oryginalnej formie (zamieszczona forma jest późniejszą, dopracowaną przez Tolkiena).

[Od tłumacza] Jeżeli chcielibyście więcej dowiedzieć się o inspiracjach Tolkiena przy powstawaniu jego mitów, zapraszam Was na swoją prelekcję Śródziemie pomiędzy mitologicznymi północą i południem, która odbędzie się w sobotę podczas tegorocznego konwentu Imladris w Krakowie.

ÉALÁ ÉARENDEL ENGLA BEORHTAST

Éarendel arose where the shadow flows
At Ocean’s silent brim;
Through the mouth of night as a ray of light
Where the shores are sheer and dim
He launched his bark like a silver spark
From the last and lonely sand;
Then on sunlit breath of day’s fiery death
He sailed from Westerland.

He threaded his path o’er the aftermath
Of the splendour of the Sun,
And wandered far past many a star
In his gleaming galleon.
On the gathering tide of darkness ride
The argosies of the sky,
And spangle the night with their sails of light
As the streaming star goes by.

Unheeding he dips past these twinkling ships,
By his wayward spirit whirled
On an endless quest through the darkling West
O’er the margin of the world;
And he fares in haste o’er the jewelled waste
And the dusk from whence he came
With his heart afire with bright desire
And his face in silver flame.

The Ship of the Moon from the East comes soon
From the Haven of the Sun,
Whose white gates gleam in the coming beam
Of the mighty silver one.
Lo! with bellying clouds as his vessel’s shrouds
He weighs anchor down the dark,
And on shimmering oars leaves the blazing shores
In his argent-timbered bark.

Then Éarendel fled from that Shipman dread
Beyond the dark earth’s pale,
Back under the rim of the Ocean dim,
And behind the world set sail;
And he heard the mirth of the folk of earth
And the falling of their tears,
As the world dropped back in a cloudy wrack
On its journey down the years.

Then he glimmering passed to the starless vast
As an isléd lamp at sea,
And beyond the ken of mortal men
Set his lonely errantry,
Tracking the Sun in his galleon
Through the pathless firmament,
Till his light grew old in abysses cold
And his eager flame was spent.

Tagi: , , , ,

Ten tekst napisano 24 Wrzesień 2014 o godzinie 16:00 i zamieszczono w kategoriach Aktualności, Ciekawostki. Możesz otrzymywać powiadomienia o odpowiedziach do tego wpisu przez kanał RSS 2.0. Możesz zostawić odpowiedź lub wykonać trackback ze swojej strony.

Zostaw odpowiedź

Imię (nick) (*)
Adres e-mail (pozostanie ukryty) (*)
Strona www
Komentarz